تبلیغات
قصه گویی شاهنامه فردوسی (دستان118) - مطالب مقالات
پنجشنبه 5 اسفند 1395

جای خالی خانه نقالی و شاهنامه خوانی در خوزستان

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،


مجتبی گهستونی: خوزستان نقالان و شاهنامه خوانان بی شماری دارد که برخی آوازه ملی دارند درعین حال مردمان خوزستان تاثیرپذیری زیادی از شاهنامه دارند. در این میان شاهنامه خوانان خوزستانی بر لزوم راه اندازی خانه نقالی در این استان تاکید دارند.

 "نقالی" یکی از جلوه‌های مهم و اصیل در نمایش‌های سنتی ایران است، که بر پایه سنت قصه خوانی و روایتگری استوار است. نقالی از دیدگاه متخصصان تاریخ نمایش جهان، یکی از سه عامل عمده پیدایش تئاتر یعنی آیین، تقلید و نقل است.

نقالی در میان هنرهای نمایشی ایران بر پایه درون مایه و شکل اجرا به سه گونه نقل داستان‌های شاهنامه، نقل قصه‌ها و افسانه‌های تاریخی و نقل وقایع دینی تقسیم می‌شود. خوزستان نقالان و شاهنامه خوانان بی شماری دارد که برخی آوازه ملی دارند که از آن جمله می توان به فاطمه حبیبی زاد معروف به گرد آفرید، خانواده نوربخش احمدزاده طماسبی اشاره کرد. همچنین می توان از اردوان ظاهری بیرگانی و مهرانگیز قلاوند به عنوان زوج نقال شاهنامه خوان ایران نام برد.

برگزاری همایش‌های متعدد با محوریت نکوداشت فردوسی، برگزاری نقالی در نوروز و ماه رمضان و میزبانی سیزده ساله شوشتر از همایش استانی و ملی شاهنامه خوانی از جمله فعالیت‌های نقالان در استان خوزستان است که در شهرهای مختلف استان از جمله اهواز، اندیمشک، ایذه، اندیکا، دزفول، شوشتر، بهبهان، مسجدسلیمان، هفتکل، لالی و باغملک اجرا می‌شود.

حال، هنرمندان نقال و شاهنامه خوان، راه اندازی خانه نقالی و شاهنامه خوانی در خوزستان که سازمان میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی به دنبال راه اندازی آن در پنج استان کشور است را خواستار هستند. اردوان ظاهری بیرگانی و مهرانگیز قلاوند به عنوان اولین زوج نقال و شاهنامه‌خوان ایران انتخاب شده‌اند چنانچه با اجرای نمایش‌های "رزم گرد‌آفرید"، "عروسی رستم" و " منم آرش" حضور موفقی در همایش‌ها و جشنواره‌های متعدد داشتند.

روش نقالی این زوج نقال و شاهنامه خوان به صورت گروهی و دارای میزانسن، تم و ضرباهنگ بهتر و بیشتر و شامل حرف‌های دو نقال با یکدیگر است. عده ای از کارشناسان امر از شیوه نقالی و شاهنامه‌خوانی جدید و نوی آنها، به عنوان تحولی در نقالی و شاهنامه‌خوانی یاد می ‌کنند. آنها معتقد هستند: برگزاری جشنواره‌های فرهنگی و هنری با هدف انسجام قومی و طایفه‌ای برگزار می‌شود. تمام شاهنامه خوانانی که در خوزستان به سبک و سیاق خود می خوانند نیز گرد هم می‌آیند. در این میان می‌توان پیشنهاد داد برای انسجام هرچه بیشتر این رویدادها و همچنین جلب گردشگران بیشتر، دبیرخانه دائمی جشنواره‌ها و همایش‌های شاهنامه خوانی شکل گیرد. 

این زوج نقال بر ضرورت راه اندازی خانه نقالی و شاهنامه خوانی در خوزستان تاکید دارند و بیرگانی در این باره می‌گوید: آنچه که باعث می شود ضرورت راه اندازی خانه نقالی و شاهنامه خوانی در خوزستان پیگیری شود تاثیرپذیری بخش عمده مردمان خوزستان از شاهنامه است. اقبال و توجه به فردوسی و شاهنامه مربوط به سالیان اخیر نبوده و تقریباً در تمامی سالها و قرون پس از سرایش شاهنامه و البته با فراز و فرودی ناشی از شرایط جامعه وجود داشته است. روح حماسی موجود در شاهنامه به فراخور شرایط و زمانه در ایرانیان و پارسی زبانان ایجاد انگیزه و روحیه مثبت می نماید و به همین دلیل است که هرگاه ایرانیان بیشتر خود را در معرض تهدید یا تهاجم می بینند؛ بیشتر به حماسه سرایی های شاهنامه روی می آورند. امروز شاید بیش از هر زمان دیگری ما نیاز به بازگشت به خویشتن خویش داریم و تاکید بر هویت تاریخی مان داریم و شاید اقبالی که به تعبیر شما به فردوسی ایجاد شده به همین دلیل باشد .

او ادامه می‌دهد: شاهنامه؛ در حقیقت میوه زرین فرهنگ ایران و فرزند دوران آفرینش تاریخ کشور ما یعنی سده های سوم تا پنجم هجری است. زمانی که ایرانیان در تمام رشته های علمی و هنری، بزرگترین پزشکان و شیمی دانان، بزرگترین ریاضی دانان و اختر شناسان، بزرگترین تاریخ نویسان و جغرافی دانان و بزرگترین مفسران قرآن است. افتخار ما به شاهنامه؛ در حقیقت افتخار به این پیشینه ارزشمند فرهنگی نیز هست.

در همین خصوص قلاوند یادآور می‌شود: راه اندازی خانه نقالی و شاهنامه خوانی در خوزستان از آن جهت اهمیت دارد که باعث انسجام بخشیدن به فعالیت‌های مشابه و شناسایی نقالان و شاهنامه خوانان می‌شود. او با اشاره به آنکه فردوسی و شاهنامه فراتر از ایران است و به نوعی میراث جهانی به شمار می آید می گوید: شاهنامه؛ بزرگ ترین اثر حماسی ایران است. با فردوسی کوشش نسل‌های پیاپی ایرانی برای شناختن و زنده کردن فرهنگ و ادبیات و فلسفه ایران باستان به انجام می رسد. این کوشش برای آن است تا از فراموش شدن گنجینه ای شگرف جلوگیری شود و رنگ های اندیشه و هنر پیشین که در تاریکی از نظرها دور شده، روشن گردد. فردوسی؛ چکیده گرانبهاترین اندیشه ایران باستان را برای ایرانیان نگاه می دارد و آن را از نابودی نجات می دهد و دلیل توجه و گرایش نسل ها به فردوسی و شاهنامه هم ریشه در چنین اهمیتی دارد.

اما آنچه در شاهنامه خوانی بیش از سایر بخش‌ها به چشم می‌آید با غم و اندوه خواندن آن است. این زوج درباره شکل صحیح شاهنامه خوانی می گویند: بسیاری از شاهنامه خوانان در دستگاه ماهور شاهنامه اجرا می کنند. اگرچه در بخشی از داستان های شاهنامه همچون رستم و اسفندیار غم وجود دارد. در کار ما نمایش ملموس است. ما از کلام در کارهایمان فاصله می گیریم. ما داستان شاهنامه را به شکل تئاتر و حرکت ارایه می دهیم. ما سعی می کنیم شاهنامه خوانی را به صورت خسروانی ارایه عرضه کنیم. قلاوند ادامه می‌دهد: ما به دنبال لایه‌ها و مفاهیم دیگر شاهنامه هم هستیم. در کارمان حماسه فردوسی را تجزیه و تحلیل می کنیم. ما سعی کرده ایم از کلیشه فاصله بگیریم.

آنچه در اجرای این زوج به چشم می‌خورد استفاده از لباس قوم بختیاری است. قلاوند در این باره می‌گوید: بنا به بررسی‌های تاریخی مستند و شواهد موجود تا روزگار کنونی، لباس زنان بختیاری شبیه ترین و نزدیک ترین لباس و پوشش به لباس کهن ترین اقوام ایرانی است. داستانهای حماسی شاهنامه نیز از کهن ترین متون ریشه دارند و از این جهت مناسب ترین پوششی است که می توان با آن روایت بهتری از پرده های مختلف شاهنامه ارائه داد. وی در ادامه یادآور شد: رنگ بندی زاینده و زندگی بخش لباس زنان بختیاری است که همچون لباس دیگر اقوام دیرپای ایرانی از نظر زیبایی شناختی نیز جایگاه ویژه ای دارند و قابل توجه می باشند.
همچنین بیرگانی تاکید می‌کند: شاید چنین بنظر برسد که انتخاب لباس اصیل بختیاری؛ چوقا، شلواردبیت و گیوه ملکی بدلیل افتخار ما به بختیاری بودنمان است. اما انتخاب این لباس علاوه بر این تعلق خاطر فرهنگی، با رویکردی تحقیقی و ناشی از یک بررسی فرهنگی هنری نیز بوده است. شاکله اصلی روایت های شاهنامنه و اساس حماسه و تاریخ کهن پارسی بر پایه نبرد دایمی نور و تاریکی، خیر و شر و اهورا و اهریمن است و چنانچه به طرح لباس بختیاری، چوقا توجه نمایید هیچ لباس و پوششی را نمی توانید بیابید که به زیبایی چوقا، این نبرد دایمی خیر و شر را به تصویر بکشد.


چهارشنبه 20 بهمن 1395

ایران و ایرانی مدیون فردوسی است

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،


ابوالقاسم دهقانی

باشگاه نقالان _ گفتگو : استاد ابوالقاسم دهقانی یكی از چهره‌های ماندگار ادبیات ایران است. شاهنامه‌خوانی‌های او در محافل ادبی و آیین‌های سنتی  در سراسر كشور نام حكیم ابوالقاسم فردوسی را زنده نگه داشته است. او یكی از بزرگان ایل بختیاری است و شاهنامه را یكی از كتب ارزشمند بختیاری‌ها می‌داند و می‌گوید: در جشن‌ها و آیین‌ها شاهنامه همیشه خوانده می‌شد و هنوز هم در منطقه لرستان شاهنامه‌خوانی رواج دارد. او در ۷۶سالگی هنوز هم با صلابت و صدایی رسا داستان‌های حماسی شاهنامه را می‌خواند. استاد ابوالقاسم دهقانی در روستای ده سفید حاج درویش از توابع الیگودرز به دنیا آمد و پدرش به‌دلیل علاقه زیاد به حكیم فردوسی، نام ابوالقاسم را برای او انتخاب كرد. می‌گوید: از كودكی آموختم كه شاهنامه با گوشت و پوست مردم ایل بختیاری عجین شده است و همه بختیاری‌ها شاهنامه را به‌عنوان یكی از كتب ارزشمند می‌شناسند.

او از شب یلداهای آن سال‌ها و سنت شاهنامه‌خوانی اینگونه می‌گوید: زندگی در آن سال‌ها با زندگی‌های امروز تفاوت بسیاری دارد. آن روزها خبری از تلویزیون و ماهواره و اینترنت نبود و مردم بیشتر از حال هم خبر داشتند و عشق‌ها و دوست‌داشتن‌ها همگی واقعی بود. در مراسم‌ مختلف و اعیاد و به‌خصوص شب یلدا همه اقوام در خانه رئیس ایل و یا كدخدا و بزرگ فامیل جمع می‌شدند و از شب تا صبح شاهنامه‌خوانی می‌كردند. آن روزها اوقات فراغت همه مردم با شاهنامه‌خوانی و خواندن خمسه نظامی و داستان امیرارسلان نامدار سپری می‌شد. آن سال‌ها میوه‌هایی مانند انار و پرتقال كمتر پیدا می‌شد و برای شب یلدا كدویی را در تنور می‌انداختند و همراه با كشمش و سنجد و گندم برشته شده و هندوانه می‌خوردند. شب یلدا همه در خانه بزرگ ایل جمع می‌شدیم و چشم به دهان شاهنامه‌خوان‌های ایل می‌دوختیم. كرسی‌های بزرگی به پا می‌شد و آنها با صلابت زیاد شعرهای حماسی استاد سخن حضرت فردوسی را می‌خواندند. هیچ‌گاه فراموش نمی‌كنم زمانی كه در قسمتی از شعرهای حماسی، پهلوانان و لشكر ایران شكست می‌خوردند، پیرمردها از ناراحتی سر به گریبان می‌شدند و سری به نشانه تأسف تكان می‌دادند و زمانی كه لشكر ایران پیروز می‌شد همه از خوشحالی دست می‌زدند و شادی می‌كردند. آن سال‌ها توقعات بسیار كم بود و مردم درگیر چشم و هم‌چشمی‌ها نبودند و در كمال سادگی شب‌ها در خانه‌های هم مهمان می‌شدند.

وی درباره آموختن شاهنامه و اهمیت آن برای ایران می‌گوید: من در مكتبخانه درس خواندم و شاهنامه را نزد پدر آموختم. وقتی می‌خواستم شاهنامه را مقابل پدر بخوانم او با دقت گوش می‌داد و هر وقت بیتی را اشتباه می‌خواندم با چشمانش به من می‌فهماند كه آن را اشتباه خوانده‌ام و باید بیشتر مطالعه كنم.

او ادامه می‌دهد: شاهنامه سند اصالت و قباله نجابت ایرانی‌هاست و همه ما ایرانی‌ها مدیون جناب فردوسی هستیم. سرودهای حماسی ایران همیشه از اشعار شاهنامه انتخاب می‌شدند و در جنگ ۸ساله دفاع‌مقدس نیز در جبهه‌ها اشعار حماسی شاهنامه را می‌خواندند.

استاد دهقانی در پایان می‌گوید:‌ از اینكه عمر و همه زندگی‌ام برای شاهنامه سپری شده است خوشحالم و بعد از من این مسیر در خانواده ما ادامه پیدا خواهد كرد. چقدر زیباست كه در آستانه شب یلدا همه در خانه بزرگ فامیل جمع شویم و اشعار شاهنامه را بخوانیم و فردوسی را به نسل‌های آینده معرفی كنیم و به آنها بگوییم كه ایران و ایرانی تا ابد مدیون حضرت ابوالقاسم فردوسی است؛ این شب یلدا فرصت مناسبی است برای این ادای دین.

 

 

منبع : روزنامه همشهری


مشخصات مقاله
عنوان نشریه:   عرفان اسلامی (ادیان و عرفان) :   تابستان 1391 , دوره  8 , شماره  32 ; از صفحه 243 تا صفحه 261 .
 
عنوان مقاله:  کاوش معرفت شناسانه غمنامه شاهنامه
 
نویسندگان:  حاجی علیلو حسین*
 
 * دانشگاه پیام نور، مرکز مراغه
 
چکیده:

به راستی شاهنامه کاخی بس بلند و بزرگ است که در طول تاریخ هستی خویش، نظر بزرگان و معماران عرصه علم و خرد را همواره به خود معطوف داشته است اما هنوز هم کسی نتوانسته است همه زوایای آن را یک جا در حلقه عدسی دوربین دیدگان خویش به مشاهده بنشیند و به بیان دیگر کسی موفق نشده تمام زوایای آن را زیر سیطره دید خویش درآورد، به تعبیر نگارنده، شاهنامه چون عروس حماسی است که تاکنون به حجله زفاف هیچ دامادی درنیامده است.
اما از آنجا که پری روی تاب مستوری ندارد، او نیز هرازگاهی از لابه لای حجاب محمل خویش سرک کشیده و گوشه چشمی به خواستگاران و طالبانش نشان داده است، لذا هر خواستگار و طالبی نیز فقط توانسته است از منظر و مقامی که خود بر آن واقف بوده شاهد کمان ابروی وی یا تیر مژگانش باشد و آن را تماشا و توصیف کند. بر این اساس تلاش نگارنده این سطور نیز بر آن است تا از منظر و خاستگاه عارفان نگاهی به داستان رستم و سهراب، همچنین مرگ رستم بیندازد. امیدا که به حول و قوه الهی از عهده کار (حداقل در حد توان خویش) برآید.
 
كلید واژه: سهراب، رستم، قلب، حیات، پیر، نفس اماره، قطب


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: سهراب ، رستم ، قلب ، حیات ، پیر ، نفس اماره ، قطب ،

دنبالک ها: اینستاگرام ، آپارات ، کانال تلگرام ،

مشخصات مقاله
عنوان نشریه:   سبك شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) :   پاییز 1392 , دوره  6 , شماره  3 (پی در پی 21) ; از صفحه 453 تا صفحه 474 .
 
عنوان مقاله:  ظرایف پیوندهای معنایی در شاهنامه
 
نویسندگان:  موسوی سیدكاظم, مددی غلامحسین, زارعی فخری*
 
 * دانشگاه شهرکرد
 
چکیده:

شاهنامه فردوسی مهمترین اثری است که سبب حفظ فرهنگ و زبان این مرز و بوم شده است. از دیدگاه فرهنگ میتوان ادعا نمود که فردوسی فرهنگ ایران پیش از اسلام را به فرهنگ پس از اسلام پیوند داده. استفاده از واژه ها، تعبیرات و ترکیبات فارسی، واژه سازی و چگونگی کاربرد نشانه برای جهت بخشی به معنای مورد نظر، هدف دیگری است که فردوسی در حوزه زبانی سعی خود را برآن متوجه کرده. فردوسی نه تنها در حفظ زبان فارسی کوشیده بلکه در کاربرد واژه ها نوعی کارکرد روان شناسانه قائل است. از این رو در انتخاب واژه بار معنایی کلمات را در نظر دارد و بگونه ای واژه ها را در محور همنشینی قرار میدهد که جانشین سازی واژه های دیگر بنظر نامناسب می آید. از سوی دیگر در کاربرد نشانه ها و واژه ها نه تنها به ساختار ظاهری و جنبه های معنایی بلکه به ساخت آوایی آنها نیز توجه دارد. در این مقاله به پیوند واژه با معنا که در پیرفتها و پیامدهای داستانهای شاهنامه دیده میشود، پرداخته میشود. همچنین به تاثیرگذاری واژه ها بر یکدیگر و چگونگی بهره گیری از آنها برای رسیدن به یک نظام معنایی که هدف اصلی زبان است، اشاره میشود.
 
كلید واژه: فردوسی، زبان، واژه، معنا


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: فردوسی ، زبان ، واژه ، معنا ،

دنبالک ها: اینستاگرام ، آپارات ، کانال تلگرام ،

مشخصات مقاله
عنوان نشریه:   پژوهش زبان و ادبیات فارسی :   پاییز 1391 , دوره  - , شماره  26 ; از صفحه 25 تا صفحه 50 .
 
عنوان مقاله:  سفرهای آیینی اسفندیار در شاهنامه
 
نویسندگان:  شکیبی ممتاز نسرین*, حسینی مریم
 
 * دانشگاه الزهراء
 
چکیده:

«فرایند فردیت» با مرکزیت حجم قابل توجهی از کهن الگوهای یونگی، یگانگی دو لایه محوری از روان - خوداگاهی و ناخوداگاهی - را درقالب اعمالی نمادین و در طی سفری آیینی برای قهرمان میسر می سازد. در حقیقت، گذر از رویه های مختلف «سایه» و تلاش برای تعدیل نیروی بازدارنده آن، که ریشه در ویژگی های روانی منفی قهرمان دارد، او را در مرحله ای نوین به دیدار «آنیما» مشرف می سازد. بدین ترتیب، قهرمان با شناخت سویه مادینه روان خود، قابلیت چشمگیری در شناخت «پیر خردمند» که همان حقیقت مانای وجود اوست، پیدا می کند. شناخت جایگاه این پیر که خود یکی از کهن ترین سنخ های باستانی روان آدمی است و نیز عمل کردن به فرامین او، مسیر فردانیت قهرمان را به نتیجه ای می رساند که از ویژگی های روان شناختی مهمی برخوردار است. «تولد دوباره» که در حوزه نمادشناسی آیینی همان شناخت «خویشتن» و یگانگی با آن است، زندگی روانی قهرمان را در الگویی مشخص و پیش برنده به هدف غایی خود می رساند.
در واکاوی روایت زندگی اسفندیار که خود یکی از شخصیت های محوری شاهنامه فردوسی است، با گذر از روساخت حماسی داستان می توان به ژرف ساختی روان شناختی دست یافت که گویای سیر قهرمان برای رسیدن به هدفی خاص از منظر فرایند شناخت خویشتن، یعنی سفر برای کشف فردانیت است. به این ترتیب، وی با گذر از «هفت خوان» که هفت مرحله گذر از سایه تلقی می شود، به نجات خواهران از بند ارجاسب تورانی و نابودی او نایل شده و با موفقیت در چنین مراحلی، در سفر بعدی آمادگی مواجهه با رستم را به عنوان پیر خرد پیدا می کند. او در مراحل پایانی فرایند فردانیت خویش و با از دست دادن چشمان ظاهر، حقانیت پیر خردمند را دریافته و با مرگی آیینی، تولدی دوباره می یابد. نوزایی اسفندیار با سپردن فرزند خود، بهمن، به دست رستم جنبه های نمادین و آیینی خاصی دارد.
 
كلید واژه: اسفندیار، رستم، قهرمان، فرایند فردانیت، تولد دوباره
 


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: اسفندیار ، رستم ، قهرمان ، فرایند فردانیت ، تولد دوباره ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

شنبه 18 دی 1395

دانلود مقاله: غیبت آرش كمانگیر در شاهنامه

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،

مشخصات مقاله
عنوان نشریه:   ادب پژوهی :   پاییز 1391 , دوره  6 , شماره  21 ; از صفحه 141 تا صفحه 169 .
 
عنوان مقاله:  غیبت آرش كمانگیر در شاهنامه
 
نویسندگان:  جبری سوسن*, كهریزی خلیل
 
 * دانشگاه رازی كرمانشاه
 
چکیده:

به نظر اغلب پژوهشگران، داستان آرش در شاهنامه ابومنصوری و دیگر خداینامه ها نبوده است، اما گروهی بر این باورند كه این داستان در منابع شاهنامه وجود داشته، اما فردوسی آن را حذف كرده است. یافته ها نشان می دهند كه ادعای وجود داستان آرش در شاهنامه ابومنصوری قطعیت ندارد. در متون پهلوی موجود نیز، جز یك اشاره چیزی از داستان آرش نیامده است. بررسی های ما نشان می دهد كه داستان آرش اساسا نباید در خداینامه ها آمده باشد. آرش كمانگیر می تواند از زمره مردان مقدس در آیین پارتی یا قهرمان مردمی یا یادگاری از یك آیین كهن پیش از زرتشتی باشد. بنابراین آرش، با همه شهرتش در میان مردم، در خداینامه های ساسانیان، با توجه به دشمنی آنان با اشكانیان جایی ندارد. از طرفی، آرش كمانگیر جنگاوری است از سپاه منوچهر و به هیچ وجه در زمره شاهان یا پهلوان-شاهان قرار نمی گیرد و روایت پهلوانی او در خداینامه ها و پس از آن شاهنامه فردوسی جایی ندارد.
 
كلید واژه: شاهنامه، فردوسی، آرش كمانگیر، خداینامه


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: شاهنامه ، فردوسی ، آرش كمانگیر ، خداینامه ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

شنبه 18 دی 1395

دانلود مقاله: آرمانشهر حکیم طوس در شاهنامه

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،

مشخصات مقاله
عنوان نشریه:   پژوهش های ایرانشناسی :   پاییز و زمستان 1390 , دوره  1 , شماره  1 ; از صفحه 1 تا صفحه 12 .
 
عنوان مقاله:  آرمانشهر حکیم طوس در شاهنامه
 
نویسندگان:  جعفری دهقی محمود*
 
 * گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشگاه تهران
 
چکیده:

به نظر میرسد که ویژگیهای شهرهای آرمانی از یک سو در کهن ترین اسطوره های ایرانی و از سوی دیگر در شاهنامه حکیم طوس مندرج است. ظاهرا بن مایه و الگوی شهر آرمانی،‏ یکی ور جمکرد است که کهن ترین نمونه از اینگونه شهرها است و بنابر روایت وندیداد،‏ به دست جمشید بنا شد تا نمونه ای از موجودات اهورایی در آن نگهداری شود. یکی از ویژگیهای این ور یا بارو،‏ جاودانگی آن است و افزون بر این،‏ در آن،‏ نشانی از سرما،‏ گرما،‏ تاریکی،‏ بیماری و مرگ دیده نمی شود. نمونه ای دیگر از این دست،‏ بنایی است که بر پایه مهریشت،‏ ایزد مهر بر فراز کوه اساطیری هرا (البرز) برپا کرده است که در آن نیز از شب،‏ تاریکی،‏ سرما،‏ گرما،‏ بیماری و مرگ اثری نیست.
به نظر نگارنده،‏ حکیم طوس با ارائه کنگ دز به عنوان نمونه ای آسمانی از این جاودان شهر آرمانی به کهن الگوهای آن نیز نظر داشته است. از این روی،‏ آن را چنین توصیف میکند که:
الف. شهری فراخ است با باغها و بناهای زیبا.
ب. هوای آن معتدل است و در آن از گرما و سرما خبری نیست.
ج. آب آن گواراست و در آن نشانی از بیماری و مرگ نیست.
هدف از نگارش این مقاله مقایسه کنگ دز به عنوان جاودان شهر شاهنامه با نمونه های اساطیری آن در متون باستانی است،‏ تا بدین وسیله پرتوی بر خواستگاه اندیشه های حکیم طوس افکنده شود.
 
كلید واژه: آرمانشهر، کنگدز، سیاوشگرد، ور جمکرد، ایزد مهر، سروش


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: آرمانشهر ، کنگدز ، سیاوشگرد ، ور جمکرد ، ایزد مهر ، سروش ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،


عنوان نشریه:   ادب و زبان (نشریه دانشكده ادبیات و علوم انسانی كرمان) :   زمستان 1389 , دوره  جدید , شماره  28 (پیاپی 25) ; از صفحه 1 تا صفحه 24 .
 
عنوان مقاله:  بازشناسی اسطوره بویاترنج در شاهنامه
 
نویسندگان:  اكبری مفاخر صفدر (آرش)*
 
 * قطب علمی فردوسی شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
 
چکیده:

اصطلاح «بویاترنج» تنها یک بار در شاهنامه فردوسی به کار رفته است. این اصطلاح بیانگر داستان اسطوره ای مستقلی است که در شاهنامه نیامده است. با بررسی ادبیات اوستایی، متون پهلوی، روایات فارسی زردشتی و حماسه های شفاهی می توان سه سرچشمه برای این اسطوره در نظر گرفت:
1. اسطوره جمشید و آسن خرد که در آن جمشید، آسن خرد ربوده شده توسط اهریمن و دیوان را از دوزخ/ شکم اهریمن بازمی گرداند. 2. اسطوره جمشید و تهمورث که در آن جمشید برای بازگرداندن تهمورث که توسط اهریمن بلعیده شده، دست در تن دوزخی او فرو می برد و تهمورث را بیرون می کشد، اما دست او پوسیده می شود و بوی بد می گیرد و با گمیز درمان می شود. 3. اسطوره ای در حماسه های شفاهی که در آن دست رستم در اثر فرو بردن در شکم دیو سپید بوی بد می گیرد و او همواره ترنجی طلایی پر از بوی خوش در دست دارد. در این مقاله با توجه به این سه سرچشمه، بنیادهای اسطوره ای بویاترنج بازشناسی و سپس این اسطوره بازسازی شده است.
 
كلید واژه: بویاترنج در شاهنامه، اسطوره آسن خرد، فره ایزدی، جمشید در شاهنامه، هفت خان رستم


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: بویاترنج در شاهنامه ، اسطوره آسن خرد ، فره ایزدی ، جمشید در شاهنامه ، هفت خان رستم ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

شنبه 18 دی 1395

دانلود مقاله: شخصیت شناسی شغاد در شاهنامه

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،


عنوان نشریه:   جستارهای ادبی (مجله دانشكده ادبیات و علوم انسانی مشهد) :   بهار 1388 , دوره  42 , شماره  1 (مسلسل 164) ; از صفحه 65 تا صفحه 81 .
 
عنوان مقاله:  شخصیت شناسی شغاد در شاهنامه
 
نویسندگان:  قبول احسان*, یاحقی محمدجعفر
 
 * دانشگاه فردوسی مشهد
 
چکیده:

فردوسی در توصیف شخصیتهای مهم شاهنامه به گونه ای نشانه گذاری و تصویر پردازی كرده كه با تحلیلهای روان شناختی می توان به لایه های پنهان روانی و شخصیتی ایشان دست یافت. این امر، حاكی از نگاه دقیق و بصیرت شاعر به سرشت و روان آدمی است. از جمله شخصیتهای پیچیده روانی و اثرگذار، اما منفی شاهنامه، شغاد برادر ناتنی رستم است كه فردوسی چنان هنرمندانه و دقیق به ارایه نشانه ها، توصیف رفتارها و علل انگیزشی وی در قتل رستم می پردازد كه با بررسی كلیه این توصیف ها و نشانه ها و مقایسه آنها با نابهنجاریهای روانی شناخته شده در دانش روان شناسی، می توان نتیجه گرفت شغاد دچار اختلال روانی عقده حقارت است.
بنابر گزارش فردوسی، می توان علل پیدایش احساس حقارت و تبدیل آن به عقده حقارت را در شغاد نسبت به رستم در این موارد دانست: مادر كنیز و بی اصل و نسب، تولد شوم، تبعید از كشور و خانواده در سن نوجوانی و آوازه جهانگیر رستم. همچنین برخی از ویژگیهای رفتاری افراد دارای عقده حقارت-بر اساس نظریه آلفرد آدلر ـ كه در شغاد یافت می شود عبارتند از: خشم، نفرت، حسادت، تكبر، تناقض رفتاری، هراس و استفاده ابزاری از ارزش ها.
 
كلید واژه: شاهنامه، فردوسی، شغاد، رستم، عقده حقارت، شخصیت شناسی


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: شاهنامه ، فردوسی ، شغاد ، رستم ، عقده حقارت ، شخصیت شناسی ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،


عنوان نشریه:   ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی (زبان و ادبیات فارسی) :   پاییز 1390 , دوره  7 , شماره  24 ; از صفحه 157 تا صفحه 187 .
 
عنوان مقاله:  بررسی روان شناسانه رویاهای شاهنامه
 
نویسندگان:  محمودی خیراله, دژم مهرنوش*
 
 * دانشگاه شیراز
 
چکیده:

رویا از پدیده های شگفت انگیزی است که از دیرباز مورد توجه آدمی بوده و در برابر آن رفتارهای گوناگونی نشان داده شده است. انسان بدوی رویا را یک پدیده روان شناسی تلقی نمی کرد؛ بلکه آن را تجربیات واقعیت روح که در هنگام خواب از بدن جدا شده است، می دانست. امروز روان شناسان این پدیده را با نگاه علم روان شناختی بررسی کرده و منطبق با اصول و تجربه روان شناسی می دانند.
در این مقاله رویاهای اساطیری که در شاهنامه فردوسی روایت شده است با دیدگاههای روان شناسان بررسی شده است.
 
كلید واژه: رویا، روان شناسی، یونگ، فروید، شاهنامه
 


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: رویا ، روان شناسی ، یونگ ، فروید ، شاهنامه ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

شنبه 18 دی 1395

دانلود مقاله: سبک تاریخ نویسی شاهنامه فردوسی

   نوشته شده توسط: گروه فرهنگی دستان 118    نوع مطلب :مقالات ،


عنوان نشریه:   پژوهشنامه ادب حماسی (پژوهش نامه فرهنگ و ادب :   بهار و تابستان 1392 , دوره  9 , شماره  15 ; از صفحه 77 تا صفحه 99 .
 
عنوان مقاله:  سبک تاریخ نویسی شاهنامه فردوسی
 
نویسندگان:  زند زاگرس*
 
 * دانشگاه تهران
 
چکیده:

برخی شاهنامه را به دلیل منظوم یا حماسی بودن و یا وجود بخش های اسطوره ای، متنی تاریخی ندانسته یا دست کم ارزش تاریخیش را کم رنگ انگاشته اند. این جستار به دنبال یافتن پاسخ پرسش هایی درباره سبک و شیوه تاریخ نویسی شاهنامه، شناخت ویژگی های تاریخ نگارانه آن و نشان دادن ارزش و جایگاه آن در روند تاریخ نویسی ایرانی است. در این مقاله پس از نگاهی به تاریخ نویسی ایران باستان و سده های نخستین اسلامی، ویژگی های سبک تاریخ نویسی شاهنامه بررسی شده است و می توان آن را ادامه دهنده راهی کهن در تاریخ نویسی دانست. روش کار چنین است که پس از واکاوی عناصر و درون مایه های تاریخ نگارانه متن، دلایل و نشانه های اهداف و انگیزه های تاریخ نگارانه فردوسی با آوردن گواه هایی از متن شاهنامه در 6 دسته بخش بندی شده است. سویه های شاعرانه، داستانی و اسطوره ای متن، و نیز اهداف اخلاقی و خویشکاری ملی/ هویتی فردوسی، لطمه ای به سویه تاریخی رخ دادها و اعتبار آنها وارد نساخته است. بر اساس این یافته ها می توان دریافت که شاهنامه افزون بر دارا بودن ویژگی های تاریخ نویسی ایران باستان و نوزایی آن، این شیوه را به اوج نیرومندی و کارایی رسانده و از این رو تاثیری بسیار بر تاریخ های پس از خود نیز داشته است.
 
كلید واژه: ایران باستان، تاریخ نویسی، حماسه، شاهنامه، فردوسی


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: ایران باستان ، تاریخ نویسی ، حماسه ، شاهنامه ، فردوسی ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،


عنوان نشریه:   پژوهش های ادب عرفانی (گوهر گویا) :   بهار 1387 , دوره  2 , شماره  1 (پیاپی 5) ; از صفحه 151 تا صفحه 164 .
 
عنوان مقاله:  جایگاه فن مناظره در شاهنامه فردوسی
 
نویسندگان:  فلاح قهرودی غلامعلی*
 
 * دانشگاه تربیت معلم تهران
 
چکیده:

حکیم فرزانه طوس در پردازش و سرایش حماسه بی همال خویش که برخی آن را داستان بلند و واحدی می دانند، از گونه های گفتاری مختلفی چون گفتگو و مناظره بهره جسته است. اگرچه مناظره های این اثر، اصلا با گفتگوها از حیث بسامد و اسلوب قابل قیاس نیست؛ اما در این مقال برآنیم تا جایگاه و اهمیت مناظره را با تحلیل نمونه های آن در شاهنامه بررسی و تبیین کنیم.
بعد از تعریف مناظره از منظرهای گوناگون و اشاره به منشا اولیه آن در متون ادبی قبل از اسلام، دو مناظره: «مانی و موبد» و «موبد و مزدک» شاهنامه بررسی و تحلیل شده است و در پایان روشن شده که مناظره های شاهنامه با مناظره های پنجگانه ای که اسدی طوسی در تغزل و تشبیب قصاید، مدحی استفاده کرده، کاملا متفاوت است و نیز با برخی مثنوی های تمثیلی سده های بعد.
فردوسی با سرایش این مناظره ها توانسته هم فضای دینی استبداد زده تحت سیطره موبدان را - که هر صدایی غیر از صدای خود را بر نمی تابد - به تصویر بکشد و هم این دقیقه را خاطر نشان کند که این اسلوب، مربوط به فرهنگ و جامعه تک صدایی است؛ در حالی که گفتگو ویژه فرهنگ و جوامع چند صدایی است.
 
كلید واژه: فردوسی، مناظره، شاهنامه، گفتگو، اسدی طوسی


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: فردوسی ، مناظره ، شاهنامه ، گفتگو ، اسدی طوسی ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،


عنوان نشریه:   متن پژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی) :   زمستان 1388 , دوره  13 , شماره  42 ; از صفحه 65 تا صفحه 85 .
 
عنوان مقاله:  تاثیر شاهنامه فردوسی بر آثار حماسی غرب
 
نویسندگان:  تمیم داری احمد*
 
 * دانشگاه علامه طباطبایی، تهران
 
چکیده:

ویلیام جونز یکی از کسانی بود که در کمپانی هند شرقی به تحقیق و ترجمه آثار ادب پارسی پرداخت و از بررسی متن و واژگان شاهنامه به شباهت زبان های هند و اروپایی پی برد. جیمز اتکینسون از کالج فورت ویلیام در کلکته در سال 1814 م. ترجمه خود را از داستان رستم و سهراب منتشر ساخت.
ماتیو آرنولد (1822-1888 م.) منظومه پرآوازه خود را به داستان رستم و سهراب اختصاص داد. آرنولد به دو مقوله اقتباس از شاهنامه و تعزیه ایرانی بسیار اهمیت می داد.
جمیز راسل لوول (1819-1891 م.) با ستایش از شاهنامه از اینکه همگان به این گونه آثار توجه ندارند، اظهار تاسف می نمود. جونز، آرنولد، ژول مول، اتکینسون، فون شاک و دیگران همه به ترجمه آثار ادب پارسی و اقتباس از آن ها به ویژه شاهنامه پرداختند. کسانی همچون الکساندر راجرز نقش فرهنگی خود را از لحاظ تقویت ادبیات غرب از طریق ادب پارسی ایفا می کردند.

 
كلید واژه: فردوسی، ادبیات حماسی، رستم و سهراب، ویلیام جونز، اتکینسون
 


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: فردوسی ، ادبیات حماسی ، رستم و سهراب ، ویلیام جونز ، اتکینسون ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ،

عنوان نشریه:   پژوهش زبان های خارجی :   پاییز 1388 , دوره  - , شماره  54 ; از صفحه 107 تا صفحه 126 .
 
عنوان مقاله:  تطبیق شخصیت های اساطیری انئید و شاهنامه
 
نویسندگان:  رمضان كیایی محمدحسین, منصوب بصیری ایمان
 
 
 
چکیده:

تطبیق مبانی اساطیری آثار حماسی جهان می تواند در شناخت هرچه بیشترشان موثر باشد، با این رویکرد است که شناخت وجوه عظمت شاهنامه فردوسی به عنوان یکی از برترین نمونه های حماسی جهان آسان تر شده و لایه های تودرتوی آن کتاب آشکارتر می شود. در مقاله حاضر، شاهنامه که نمونه ای از آثار حماسی غیر مصنوع است، با برترین نمونه حماسه کلاسیک مصنوع، یعنی انئید ویرژیل سنجیده شده است. در این سنجش کنار هم نهادن و مقایسه شخصیت های اصلی و حماسه ساز آن دو اثر و بیان شباهت ها و اختلافات اسطوره شناختی مدنظر است، اما در این سنجش، برای نشان دادن ابعاد گوناگون شخصیت ها و عناصر تشکیل دهنده و وجوه بارز رفتار آنان در داستان، از قیاس یک به یک، یعنی برابر نهادن یک شخصیت از شاهنامه با شخصیتی دیگر از انئید پرهیز شده است، چرا که نمی توان شخصیت های اسطوره ای را که در حماسه ملتی ظهور می یابند با شخصیت های اسطوره ای ملتی دیگر با دقت برابر نهاد و از مطابقت کامل آن ها سخن راند، بلکه مقایسه خصایص یک شخصیت، برای مثال در شاهنامه از طریق دریافت عناصر هویت ساز او و تمییز آنها در شخصیت های گوناگون که با هم پیوند اسطوره شناختی دارند، در عرصه تحقیق رهگشاتر است. از این رو با توجه به ذوابعاد بودن انئاس در انئید ویرژیل و این حقیقت که این قهرمان در زمان واحد مظهر شاه و پهلوان است، وجوه گوناگون وی با توجه به جنبه های نمادین در برابر عناصر هویت ساز قهرمانان شاهنامه قرار داده شده و عوامل افتراق و شباهت آنان مورد بررسی قرار گرفته است.
 
كلید واژه: انئید، شاهنامه، انئاس، کیومرث، سیاوش، کیخسرو، رستم
 


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: انئید ، شاهنامه ، انئاس ، کیومرث ، سیاوش ، کیخسرو ، رستم ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

عنوان نشریه:   پژوهش زبان های خارجی :   1388 , دوره  - , شماره  56 (ویژه نامه انگلیسی) ; از صفحه 109 تا صفحه 125 .
 
عنوان مقاله:  مفاهیم اسلامی و جهانی در شاهنامه فردوسی
 
نویسندگان:  طغیانی اسحاق*
 
 * دانشگاه اصفهان، ایران
 
چکیده:

شاهنامه فردوسی به عنوان یک اثر ادبی برتر ممکن است در بدایت امر چنین به نظر برسد که تنها یک حماسه ملی است که برای اعتلای زبان پارسی و هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان در برابر نفوذ فرهنگی بیگانگان سروده شده است، اما تامل در داستان های شاهنامه و شخصیت ها و سمبل های آن نشان می دهد که افکار و ایده های انسانی و جهانی فردوسی فراتر از آن است که فقط به حوزه های یک مرز یا یک ملت محدود شود. در این مقاله سعی می شود نشان داده شود فردوسی با استفاده از جهان بینی وسیع اسلامی خود و مقوله هایی همچون: عقل، عشق، عدالت، آفرینش، زندگی، مرگ و غیره که چاشنی حماسه عظیم اوست، و با استفاده از اساطیر و افسانه های کهن ایرانی در پی آن است تا پیام جهانی خاصی را به مخاطبین خود اعلام نماید و از این رواست که این اثر بزرگ حماسی همواره منبع الهام بسیاری از هنرمندان و اندیشه مندان ایران و جهان در عرصه های مختلف بوده است.
 
كلید واژه: فردوسی، شاهنامه، حماسه، هنویت فرهنگی، اساطیر، عقاید جهانی


برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید

برچسب ها: فردوسی ، شاهنامه ، حماسه ، هنویت فرهنگی ، اساطیر ، عقاید جهانی ،

دنبالک ها: آپارات ، کانال تلگرام ، اینستاگرام ،

تعداد کل صفحات: 2 1 2